Скандиновын улс орнуудад архи, согтууруулах ундааг зөвхөн төрийн өмчит компаний дэлгүүрүүдээр борлуулдаг аж. Тухайлбал: Норвегид Vinmonopolet буюу виноны монополь хэмээн нэрлэгдэх төрийн өмчит дэлгүүрийн сүлжээ нь 4,75% дээш градустай согтууруулах ундааг дагнан зардаг байна. Төрийн өмчит дэлгүүрээр зардаг учраас архи согтууруулах ундааны худалдаанаас олох бүх орлого нь төсөвт ордог. Хаана ямар дэлгүүр нээхээ тухайн компани өөрөө шийддэг аж. 2009 онд явуулсан үндэсний судалгаанд оролцогчдын 81% нь төрийн өмчит дэлгүүрийн үйлчилгээнд сэтгэл хангалуун байсан байна.

Швед улсад Systembloget буюу Компаний сүлжээ гэж нэрлэдэг төрийн өмчит дэлгүүрүүд архи, согтууруулах ундаа зарна. 3,5% градусаас дээш согтууруулах ундааг зөвхөн энэ компаний дэлгүүрүүдээр зарна. Үүнээс бага градустай бол хүнсний дэлгүүрт зарж болдог аж. Швед улсад ийм дэлгүүр 500 гаруй ба тосгоноор 400 гаруй жижиг мухлагууд ажилладаг. Хүн амын 70 шахуу хувь нь төрийн өмчит дэлгүүрийн үйлчилгээнд сэтгэл хангалуун байдаг гэсэн судалгаа байна.

Улаанбаатар хот Төрийн ордон

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн “Архигүй Монголын төлөө хамтдаа” уриалгыг иргэний нийгмийн хөдөлгөөн, төрийн бус байгууллагынхан дэмжиж 2011 оны нэгдүгээр сарын 30-нд “Архигүй Монголын төлөө” үндэсний сүлжээг байгуулснаас хойш хоёр жил өнгөрч байна.

Өнгөрсөн хугацаанд тус байгууллагаас хийсэн ажлын талаар “Архигүй Монголын төлөө” үндэсний сүлжээний Соён гэгээрүүлэх ажлын хэсгийн дарга Ж.Цогтсугартай ярилцлаа.

-Өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд “Архигүй Монголын төлөө” үндэсний сүлжээнээс ямар ажил зохион байгуулсан бэ. Хэчнээн хүн архинаас гарав?

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачлагаар “Архигүй Монголын төлөө” үндэсний сүлжээ анх байгуулагдсан. Судалгаагаар Монголын хүн амын эрэгтэйчүүдийн 22 хувь, эмэгтэйчүүдийн таван хувь нь архинд донтох эмгэгтэй болжээ. Дэлхийн хөгжингүй орнуудад энэ үзүүлэлт зургаан хувь болоход улс орны үндэсний аюулгүй байдалд аюул учирлаа гэж үздэг юм билээ. Ийм байхад Монгол ямар болчихоод байгаа нь ойлгомжтой. Ингээд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч “Архигүй Монголын төлөө хамтдаа” уриалга дэвшүүлж “Архигүй Монголын төлөө” үндэсний сүлжээг байгуулсан. Сүлжээ жилийн өмнөөс өргөжиж эвсэл болсон. Одоо манай эвсэлд 20 гаруй ТББ нэгдээд байна. Тэднээс Архидалт, мансуурлын эсрэг ассоциац, Эрүүл идэвхтэй амьдрал клуб, Тамхи, архинаас шалтгаант эмгэг судлалын төв гэсэн гурван байгууллага үндсэн байгууллага нь болдог.

Хөдөөний залуус нийслэлд иржээ. Арьс шир, мал мах төдийхөн борлуулж атга гурил, будаа, ам даавуугаар арилжаад буцах гэж тэд Улаанбаатарыг зорьсонгүй. Амьдралдаа алдсан алдаагаа сэгсэрч хаяад аав ээждээ ачлалт хүү нь, ханьдаа нөмөр түшиг нь, үр хүүхэддээ авралын дээд аав, сум орондоо бол ажилтай төрөлтэй иргэн нь болоод буцахаар нийслэлд хөл тавьжээ. Тэр зорилгоо ч биелүүлээд маргааш нутаг буцах гэж байна.

“Сайн нэрийг хүсэвч үл олдох, муу нэрийг хусавч үл арилах” гэдэг үг ул болон хуучирсныг Төв, Дундговь, Дорнод аймгаас ирж савнаасаа бусдыг дийлдэг сархадыг хаяж болдгийг үзүүлсэн залуус харууллаа. Гурван аймгийн 31 залуу нийслэлд ирж “Архигүй Монгол” сүлжээний Соён гэгээрүүлэх ажлын баг, Эрүүл идэвхтэй амьдрал клубын Ерөнхий үйлчилгээний төв, Тамхи, архины шалтгаант эмгэг судлалын төвийн мэргэжилтнүүдийн сургалтад хамрагдан бор дарснаас татгалзаж эрүүл амьдралд хөл тавихад бэлэн болоод байна.

Тэд сархдаас татгалзах бэлтгэлээ эртнээс эхэлж өнөөдөр цоо эрүүл иргэд болоод байна. Сургалт өндөрлөхийн өмнөх өдөр залуус Төрийн ордонд зочилж, Төрийнхөө есөн хөлт цагаан тугны өмнө эрүүл саруул аж төрөхөө андгайлаад Иргэний танхимаар орж сэтгэлийн үгээ хэлцгээлээ. Монгол эрчүүдийн сүлд хийморийг гундааж, ажил төрөлгүй, ар гэргүй болгож байгаа муу нэрт идээг бүрмөсөн орхиж буйгаа тэд хэлж байв.